Làm sao tôi biết nhà của mình có được bắt chặt (bolted) vào nền móng hay không?

Khi mọi người nói một ngôi nhà được “bắt chặt vào nền móng” (bolted to the foundation), họ thường muốn nói rằng phần khung gỗ ở phía dưới của ngôi nhà được gắn cơ học vào nền móng bê tông bằng bu lông neo (anchor bolts) hoặc các loại phụ kiện đạt chuẩn tương tự. Ở nhiều ngôi nhà, việc này là một phần của chương trình gia cố chống động đất lớn hơn, nhưng cấu hình cụ thể sẽ tùy thuộc vào ngôi nhà, tuổi đời của nhà và thực hành xây dựng tại địa phương.

Nói đơn giản: bu lông giúp liên kết ngôi nhà với phần bê tông phía dưới, để khung gỗ ít có khả năng bị xê dịch tương đối so với nền móng trong lúc mặt đất rung lắc. Tuy vậy, điều đó không cho bạn biết ngay liệu ngôi nhà của bạn có đủ các hạng mục gia cố mà có thể cần hay không. Nhà thầu được cấp phép hoặc kỹ sư phải xác nhận những gì đang có và liệu có nên đề xuất thêm công việc gì sau khi đánh giá trực tiếp tại hiện trường.

Nếu bạn không chắc kiểu công việc này có áp dụng cho nhà mình hay không, hãy bắt đầu với những ngôi nhà nào cần gia cố chống động đất.

Chủ nhà thường đặt câu hỏi này khi mua một ngôi nhà cũ, chuẩn bị cho trận động đất, hoặc nghe các thuật ngữ như: gia cố chống động đất (retrofit), gia cố tường thấp (cripple wall bracing), hoặc bắt bu lông neo (anchor bolting). Nhà cũ có thể làm người ta băn khoăn nhiều hơn vì cách xây dựng thay đổi theo thời gian, và một số nhà được xây trước khi các phương pháp gia cố hiện đại trở nên phổ biến.

Người ta cũng hỏi vì muốn hiểu các chi phí có thể phát sinh trước khi gọi nhà thầu. Điều này là hợp lý, nhưng việc kiểm tra bằng mắt thường chỉ cho bạn biết được một phần. Nhà bạn có cần bắt bu lông hay các công việc liên quan hay không phụ thuộc vào thực tế những hạng mục đang có, tình trạng khung gỗ và nền móng, và những gì mà chuyên gia được cấp phép nhìn thấy tại hiện trường.

Nếu nhà bạn đã xây lâu, bạn cũng có thể đọc những ngôi nhà cũ có rủi ro hơn khi động đất không?.

Bạn có thể làm một bước nhìn nhanh cơ bản, đặc biệt nếu nhà bạn có cửa ra vào gầm nhà (crawl-space access door), tầng hầm (basement), hoặc khu kỹ thuật chưa hoàn thiện. Đây chỉ là bước sàng lọc ban đầu, không phải kiểm tra chính thức.

Một số dấu hiệu mà chủ nhà đôi khi để ý là:

• Bu lông kim loại lớn có vòng đệm (washer) và ê-cu (nut) dùng để nối gỗ với bê tông
• Tấm kim loại hoặc giá đỡ dọc theo chân tường gần nền móng
• Mã/tem sửa chữa, giấy phép, hoặc hồ sơ từ các lần gia cố chống động đất trước đây
• Thông tin khai báo mua bán nhà có nhắc đến việc bắt bu lông vào nền móng hoặc công việc chống động đất

Bạn cũng có thể quan sát bên ngoài để tìm manh mối rằng nhà có nền nâng và có gầm nhà bên dưới. Điều này có thể giúp việc kiểm tra dễ hơn. Nhưng dù bạn không thấy bu lông rõ ràng, điều đó cũng không đồng nghĩa tự động rằng ngôi nhà không được bắt bu lông. Phần cứng (phụ kiện) có thể bị che bởi lớp cách nhiệt, lớp hoàn thiện, đồ đạc để lưu trữ, hoặc vì việc tiếp cận bị hạn chế.

Nếu bạn có thể xem khu vực nơi khung gỗ tiếp giáp với nền bê tông một cách an toàn, bạn có thể phát hiện các bu lông neo đặt cách quãng dọc theo bản gỗ ngưỡng (sill plate) — là thanh gỗ nằm ngang tựa trên nền móng. Ở một số nhà, bạn cũng có thể thấy các vòng đệm vuông hoặc tròn, ê-cu và các loại đầu nối khác.

Trong tầng hầm chưa hoàn thiện hoặc gầm nhà, chủ nhà đôi khi nhận thấy:

1. Một tấm bản ngưỡng (wood sill plate) nằm trực tiếp trên bê tông
2. Các bu lông kim loại xuyên qua gỗ đi xuống phần bê tông bên dưới
3. Tấm ván ép (plywood) hoặc các hạng mục gia cố khác ở những bức tường gỗ thấp phía trên nền móng

Nếu bạn không thể nhận diện rõ các hạng mục này, đừng đoán. Ánh sáng thường kém, không gian tiếp cận chật hẹp, và điều kiện có thể không an toàn để một chủ nhà tự đánh giá chính xác. Nhà thầu có thể xác nhận bạn đang thấy gì và giải thích liệu phần cứng nhìn thấy là công việc cũ, là gia cố chống động đất mới, hay liên quan đến một hạng mục khác không phải mục tiêu đó.

Nhiều chủ nhà kỳ vọng việc này dễ kiểm chứng, nhưng thực tế thường không phải vậy. Một số gầm nhà quá chật để vào an toàn. Ở những ngôi nhà khác, lớp cách nhiệt, giấy dán tường/ốp tường, ống nước, hệ thống ống gió (ductwork), hoặc đồ đạc cất trữ có thể che khuất tầm nhìn về bản ngưỡng và chỗ nối với nền móng.

Một vấn đề khác là ngôi nhà có thể có một phần phụ kiện nhưng chưa có đầy đủ hạng mục gia cố chống động đất. Ví dụ, một nhà có thể chỉ có vài bu lông/neo nhìn thấy ở khu vực này, nhưng ở khu vực khác lại là những lần sửa chữa về sau, và có thể có sự pha trộn giữa công việc cũ và công việc mới. Vì vậy, chỉ nhìn nhanh hoặc chỉ một bức ảnh có thể không trả lời được trọn vẹn câu hỏi.

Hồ sơ giấy tờ cũng có thể chưa đầy đủ. Người bán có thể không biết đã làm gì cách đây nhiều thập kỷ, và lịch sử giấy phép khác nhau giữa các thành phố và quận/huyện. Nếu bạn chưa chắc, việc mời nhà thầu được cấp phép đến xem trực tiếp thường là bước tiếp theo rõ ràng nhất.

Bạn nên nhờ nhà thầu được cấp phép kiểm tra ngôi nhà nếu bạn không thể tiếp cận gầm nhà hoặc tầng hầm một cách an toàn, nếu nhà đã xây lâu, nếu bạn thấy có vết nứt hoặc hiện tượng xê dịch và muốn ý kiến từ chuyên gia, hoặc nếu bạn đang lên kế hoạch sửa chữa và muốn phạm vi công việc (scope) được xác nhận bằng văn bản.

Hãy yêu cầu nhà thầu giải thích, bằng ngôn ngữ dễ hiểu, họ đã quan sát được gì, họ đề xuất gì, và trong quan điểm của họ hạng mục nào là tùy chọn (optional) so với hạng mục nào là cần thiết. Nếu cần, bạn cũng có thể hỏi xem kỹ sư được cấp phép có nên đánh giá ngôi nhà hay không. BedrockMatch có thể giúp bạn được ghép nối miễn phí với các nhà thầu địa phương, nhưng bạn vẫn nên tự kiểm tra năng lực/giấy phép, bảo lãnh (bond) và bảo hiểm của nhà thầu, đồng thời xác nhận phạm vi công việc và giá bằng văn bản.

Nếu nhà thầu nói rằng nhà bạn có thể đủ điều kiện để nhận hỗ trợ gia cố chống động đất, bạn cũng có thể kiểm tra xem ở khu vực của bạn có các chương trình như Brace + Bolt của California hoặc một số khoản tài trợ liên quan giảm thiểu rủi ro do FEMA hay không. Khả năng đủ điều kiện phụ thuộc vào ngôi nhà, vị trí và quy định của chương trình.

Đừng hoảng nếu nhìn thấy có vẻ nhà bạn chưa được bắt chặt vào nền móng. Bước thực tế tiếp theo là yêu cầu đánh giá trực tiếp tại hiện trường để bạn biết rõ thực tế nhà có những gì và có đang được đề xuất công việc nào hay không (nếu có, thì cho đúng với ngôi nhà của bạn).

Khi bạn so sánh các báo giá, hãy yêu cầu từng nhà thầu cung cấp cùng một thông tin cơ bản:

• Họ phát hiện được gì trong quá trình kiểm tra
• Họ đề xuất công việc gì và vì sao
• Có dự kiến phải xin giấy phép hay không
• Tổng giá và phần nào được bao gồm
• Dự kiến thời gian thực hiện

Chi phí gia cố thường chênh lệch rất nhiều tùy thuộc vào khả năng tiếp cận, loại nền móng, những hạng mục sửa chữa cần thiết, và việc có liên quan đến công việc gia cố như bracing hay không. Nhà thầu có thể đưa ra ước tính chi phí cụ thể cho dự án sau khi xem nhà. Nếu bạn muốn có thêm thông tin nền trước khi gọi ai đó, trang trung tâm trợ giúp chính có thể hướng dẫn bạn đến các chủ đề liên quan.